|
Actualidade / Artigo Entrevista a Ricardo Antunes Redacción-
Revista PAMPA
Ricardo Antunes: A chamada acumulación flexíbel, a empresa flexíbel, é aquela que substitúe a planta de orixe taylorista-fordista que foi dominante no século XX. Fundamentalmente, a súa diferenza está en que o traballo, a forza de traballo é considerada como custo e, como todos os custos, debe diminuír. En segundo lugar, é a consecuencia dun intenso desenvolvemento da maquinaria tecno-científica-informacional e hoxe dixital. Isto é importante para o capital porque, por exemplo, integrada nunha rede través dunha computadora, non é necesaria unha empresa concentrada, senón moitas pequenas unidades espalladas por distintas partes do mundo. Isto ten unha consecuencia directa: fragmenta a clase traballadora e dificulta inmensamente a organización sindical. Unha cousa é a organización sindical nunha fábrica que ten dez mil traballadores xuntos; outra cousa é un sindicato organizado dunha empresa que ten vinte fábricas con cincuenta, cen ou douscentos traballadores en cada unha. Estas plantas máis pequenas, son empresas onde as substancias vivas -o traballo- está sendo secado, eliminado e os que quedan no traballo, traballan moito, porque a diferenza dun traballador/unha máquina como na planta taylorista-fordista, agora é un equipo de traballadores operando simultaneamente con moitas máquinas, e unha intensidade máis profunda. A empresa crea unha situación moi complexa: é aparentemente menos despótica, aparentemente hai máis liberdade; por exemplo: os comedores dos traballadores son os mesmos que os dos directores, cando no pasado estaban separados. Non hai máis divisións. O feito de que un pode mirar para o outro xera unha situación de aparente igualdade; pero, ao mesmo tempo, ao non haber divisións, un pode vixiar o outro, exércese un control máis enmascarado, porque todos miran para todos simultaneamente. Hai un proceso no que, como as plantas son flexíbeis, as producións son máis flexibilizadas, o consumo non é o mesmo tipo de consumo de masas da época taylorista-fordista: as empresas producen aqueles que a demanda require para evitar a hiper produción e a incapacidade de vender os produtos. Isto significa que a clase traballadora debe estar composta por un núcleo pequeno e estábel, o grupo que dispón do dominio técnico necesario para a empresa. Se a empresa vai crecendo moito toma os terceirizados e cuarterizados. Son aqueles que son contratados cando os mercados se expanden e que son brutalmente reducidos cando o mercado se reduce. Hai outro problema. Os estábeis, en xeral, teñen máis proximidade coa organización sindical, pero os terceirizados son máis vulnerábeis: teñen empregos máis precarizados. As empresas de terceirización e xestión do traballo teñen unha política moi fortemente anti-sindical. Fundamentalmente, son estas as cuestións que caracterizan a empresa flexíbel, que produce para a clase traballadora unha situación moi difícil. Na planta taylorista-fordista, o traballo estaba máis regulamentado, con máis dereitos; pero era un traballo animalizado. Taylor falaba do “gorila adestrado”: era un traballo manual, prescrito. Os obreiros tiñan que facer unicamente o que estaba prescrito. Na planta máis delgada da era de acumulación flexíbel, hai un proceso inverso. Os traballos aparentemente son máis independentes. Pódense facer máis cousas, non hai tanta prescrición. É a base do que se coñece como “toyotismo”: Taiichi Ohno, o xerente enxeñeiro da Toyota, a diferenza de Taylor, dicía que é preciso inducir e incentivar a dimensión intelectual e cognitiva dos traballadores. Pero, no que concerne ás condicións de traballo, topamos con traballos inestábeis, frecuentemente desregulados, desprovistos de dereitos e flexibilizados. Entón, claro, entre a empresa taylorista e fordista e a empresa da era da acumulación flexíbel, existen estas diferenzas. E entre unha e outra, hai gradacións. No noso último traballo, que se chama ‘Riqueza e miseria do traballo en Brasil’, mostramos que hai moitas gradacións. Hai empresas flexíbeis que manteñen esa herdanza taylorista-fordista; e hai empresas que son tayloristas e fordistas pero teñen algúns elementos do mundo flexibilizado. Este é o escenario do que eu chamo “a empresa flexíbel”. Revista Pampa: Vostede fixo mención nun momento a un mecanismo de mediatización que opera sobre a forza de traballo flexibilizado, a partir da figura do péndulo... Ricardo Antunes: O mundo de traballo hoxe ten un movemento pendular. Cada vez menos homes e mulleres traballan menos, atopan menos traballo estábel e necesitan de moitos traballos -dous, tres, mesmo catro- para sobrevivir. E, cada vez máis, homes e mulleres non atopan traballo e viven disputando a procura de calquera labor. Por exemplo, os cartoneiros: como empezou este traballo? Empezou indo ao lixo para buscar restos para a súa comida e para as súas casas. E, aos poucos, ademais de facer do lixo a súa sobrevivencia, empezaron a facerse cos materiais rescatados para vendelos para a reciclaxe: plásticos, latas, aluminio, vidro. Este é o cadro do traballo nos inicios do século XXI: cada vez menos homes e mulleres teñen un traballo fixo e estábel e cada vez máis homes e mulleres viven a precariedade do desemprego estrutural. Padecen a condición dunha precarización estrutural do traballo, que actúa hoxe como condición do noso mundo. Revista Pampa: Queriamos preguntarlle sobre a discusión que sostén con Toni Negri sobre a cuestión do traballo inmaterial na conformación da teoría do valor. De que xeito discrepa coas súas teses da centralidade do valor inmaterial? Ricardo Antunes: Eu penso que o capitalismo hoxe utiliza a dimensión intelectual do traballo para engadir máis valor, plusvalía. Porque a produción completa hoxe é unha produción moi heteroxénea que conta con sectores moi intelectualizados no cumio, até sectores moi precarizados na base. Por exemplo, na produción da Nike, están aqueles que definen os modelos, as marcas, que son traballos máis intelectuais. Ao mesmo tempo, hai traballos ultra precarizados que están na base da produción. Hai algúns anos, unha traballadora da Nike cobraba menos de corenta dólares por mes, cando unha zapatilla custa uns douscentos dólares. O mesmo na empresa Microsoft, que ten traballadores punta que deseñan o software e están os da liña de produción en situacións de absoluta precariedade. Este proceso incorpora o traballo material que é visibelmente dominante, pero incorpora tamén o traballo inmaterial: o traballo de propaganda, de investigación, de deseño, etc. Na articulación conxunta, entón, está o traballo material, que é central, e o traballo inmaterial, que é partícipe; ambos participan do proceso da formación de valor. Isto é moi diferente do que di Negri, para quen, primeiro, o traballo inmaterial é dominante e, segundo, o traballo material non é parte do valor, senón que este se realiza polo traballo do afecto, da subxectividade, un traballo de novo tipo. Agora, non é un traballo de novo tipo: é unha forma acentuada dun traballo do que Marx xa se decatou cando escribiu ‘O Capital’ -a súa obra máxima-, os Grundrisse, e naquel fragmento moi especial que é o Capítulo VI inédito do Capital, onde fala de “traballo produtivo” e “traballo improdutivo” e, dentro deste, o que denomina “traballo non material”. Para min, “traballo non material” é o mesmo que “traballo inmaterial”. Pero é moi diferente a análise que eu fago da lei do valor da análise que fan, por exemplo, Negri e Hardt, que pensan a inmaterialidade como dominante: esa é unha concepción eurocéntrica. Imaxínense dicir que na China predomina o traballo inmaterial; ou na India, ou na nosa América Latina. É unha visión eurocéntrica que capta unha tendencia real, certamente, a urxencia e a expansión do traballo inmaterial. Pero dicir que esa tendencia sexa dominante, é ao meu xuízo algo completamente equivocado. Por iso, nun diálogo crítico, eu digo: a miña concepción de traballo inmaterial é outra. É un esforzo de actualización e comprensión actual das pistas excepcionais que Marx ofreceu cando percibía algúns fenómenos que, no século XIX, eran marxinais e que hoxe non o son. Agora, unha cousa é falar de interacción complexa entre traballo inmaterial e material, e outra cousa é falar dun dominio do traballo inmaterial sen a participación da creación de valor complexo; esta segunda tese é para min un equívoco grave. Revista Pampa: Como analiza esta nova tendencia do campo intelectual que volve reflexionar sobre o traballo, onde, por exemplo en Arxentina, se pasou de moitas análises sobre os movementos sociais, a volver preguntarse sobre esta problemática? Cales cre que son os compoñentes que fixeron que o campo intelectual regrese á cuestión do traballo? Ricardo Antunes: Fundamentalmente, houbo un conxunto de cambios a partir da crise dos anos 70 que metamorfoseou a forma de ser do traballo: o que estamos chamando, hoxe, “a nova morfoloxía do traballo”. Moitos autores viron nestas tendencias a fin ou a deconstrución ou a redución do traballo, con dúas consecuencias graves: en primeiro lugar, a fin, a deconstrucción ou a redución do traballo implican que a clase traballadora perde a súa forza política. En segundo lugar, o traballo non é o fundamento da lei do valor e, consecuentemente, da plusvalía. Son dúas cousas moi fortes, xa que se non hai máis valor, non habitamos máis a sociedade capitalista; e se a clase traballadora non ten máis forza para modificar o mundo, este non cambiará endexamais, polo cal, o capitalismo será eterno. Estas teses fixéronme expor no meu libro de 1995 ‘Adeus ao traballo?’ unha pregunta: adeus ao traballo?, onde polemizaba con ‘Adeus ao proletariado?’ de André Gorz, coa ‘Teoría da acción comunicativa’ de Habermas, co ensaio de Claus Offe ‘Traballo: unha categoría sociolóxica central?’, onde facía a pregunta para contestala negativamente. Eu expuña unha cuestión diferente: non hai un movemento unidireccional -fin do traballo ou redución-, senón un movemento multitendencial e mesmo contraditorio, onde nalgúns sectores a redución do traballo de tipo taylorista-fordista e, xa que logo, do obreiro tradicional deste tipo, é enorme. Pero ao mesmo tempo ampliouse o traballo dos proletariados precarizados na industria, nos servizos, na agro-industria, etc. Ou sexa, hai un movemento pendular diferente. Que pasou? Estas teses da fin do traballo demostraron ser un fracaso completo. Eran, ademais, eurocéntricas: paralelamente, no mundo real, a Nike situaba a súa produción na India e en América Latina, para pagar menos á forza de traballo. As empresas de EEUU e de Europa cambiaron a súa produción do chan norteamericano e europeo cara ao leste de Europa. As empresas alemás pagaban moito menos para producir en Hungría ou en Polonia do que pagaban en Alemaña. Por fin, a explosión de India e de China como lugares de produción. Que significa esta explosión? En primeiro lugar, ambos os países teñen unha forza de reserva manufactureira industrial e de servizos monumental, que fixo que os niveis de reprodución da forza de traballo caian de cen a dez, por pór un exemplo. Ou sexa, hoxe calquera empresario transnacional mira os baixos patróns de remuneración da forza de traballo de China. Os empresarios toman os patróns de reprodución desa forza de traballo de tal xeito que un obreiro arxentino, brasileiro ou mexicano é considerado custoso, porque os obreiros chineses son moito máis baratos. É un proceso de pauperización do traballo e de intensificación da plusvalía absoluta e relativa en escala global. China ten unha forza sobrante de traballo inmensa; India ten unha forza de traballo inmensa e un aparello científico relativamente forte para os chamados países en desenvolvemento, ten unha clase traballadora con niveis de formación superior a moitos dos países, por exemplo, da América Latina, como Perú, Ecuador, Bolivia, amplas partes de Brasil, que non teñen un proletariado cualificado como o daqueles países. É evidente que esta tese do papel do traballo na creación do valor -a baixa dos prezos de forza de traballo en escala global- mostrou que os teóricos do fin do traballo estaban errados: non se trataba da fin do traballo, senón da fin de certo tipo de traballo relativamente estábel e relativamente ben remunerado como en Suecia, Alemaña, Holanda, Francia; nun contexto global de degradación, precarización e destrución do traballo. Unha situación onde unha parte enorme da forza de traballo é superflua e non ten máis como ser incorporada dentro da lóxica destrutiva do capital. Eses traballadores e traballadoras só terán un traballo dotado de sentido se cambiamos a lóxica destrutiva do capital. Pero cambiar a lóxica destrutiva do capital implica derrubar os sistemas do capital: o que é algo moi complicado pero, ao mesmo tempo, imprescindíbel. Porque, se nós volvemos aquí dentro de vinte anos, ao sindicato onde estamos hoxe, dos traballadores do Estado, a situación de hoxe será boa en comparación coa que se vivirá nas próximas décadas, se non hai un cambio estrutural fundamental. Por que? Hai cinco anos eu estiven aquí e dicía que a situación era precaria, pero era moito mellor que agora -e non falo só da Arxentina, falo do mundo-. E hai vinte anos, a situación dos traballadores era moito menos precaria do que é hoxe. Porque o capitalismo é hoxe o capitalismo das transnacionais que queren máis valor, unha competencia desenfreada como parte dunha lóxica destrutiva. Tres son as consecuencias visíbeis desta lóxica destrutiva. Unha lóxica que destrúe o traballo a escala global; unha lóxica que destrúe a natureza e o medio ambiente a escala global: estamos vivindo un proceso de desertificación do mundo en función da destrución ambiental, onde a temperatura do mundo está ascendendo, os niveis da auga e mares do mundo están subindo, e imos dos terremotos aos incendios. A terceira dimensión destrutiva é a política internacional de EEUU, que é a política da guerra: a que implica a invasión de Iraq, mañá a invasión de Irán, pasado mañá a invasión de Corea, Venezuela ou Cuba, sempre é preciso invadir algún país. Isto atende a unha lóxica política de dominación, o falso proxecto da “democracia global”, un proxecto de apropiación neoimperial das riquezas enerxéticas do mundo: petróleo, gas, auga. Todo debe quedar en e para os EEUU. É un cadro pesimista? É, abofé. Pero nun contexto de crítica que implica moitas loitas sociais. Nós estamos vivindo unha etapa de cambio nas formas de loita social. Por exemplo, en América Latina lóitase contra a privatización da auga -Ecuador, Bolivia, Perú-, contra a privatización do petróleo –Venezuela-, contra a privatización do gas –Bolivia-. Lóitase contra a destrución da natureza que os capitais globais efectúan na nosa América e noutras partes do mundo. Hai folgas en distintas partes do mundo, unha forma de loita tradicional pero importante na súa persistencia. hai uns días, houbo unha enorme folga dos traballadores do servizo de transporte público de Francia que pararon a circulación de todo o país, porque o goberno de extrema dereita -dereita ou extrema dereita, é unha cuestión de gustos- de Sarkozy quere destruír a previsión social dos traballadores públicos. Igualmente houbo en 2005 unha folga tamén importante en Francia en contra da Lei do Primeiro Emprego, que unificou os estudantes que non aceptaban o contrato de primeiro emprego que era unha falacia precarizante, e os traballadores estábeis que percibían que os contratos de primeiro emprego, se pasaban aos estudantes, despois ían chegar a eles tamén, o que significaba que en dous anos os empresarios ían poder despedir sen xusta causa. E algúns meses antes, en outubro-novembro do ano anterior, fin do 2004, a explosión dos ‘sans papiers’ en Francia, os “sen papeis”: mozos, inmigrantes, precarizados e sen traballo. Que empezaron a facer? A destruír a periferia de París. Cal foi o obxecto que máis destruíron, nese momento? Automóbiles. Por que? Porque o século XX é considerado a era da sociedade do automóbil; e dicían: esta sociedade dos automóbiles non é para nós, é para eles e non para nós. Este cadro mostra que hai loita social en América Latina. Vimos unha marabillosa loita en Oaxaca, en México, o espírito da comuna volveu en Oaxaca. Estamos vendo gobernos como o de Venezuela, Bolivia e mesmo de Ecuador, que están intentando un camiño alternativo que non é irrelevante, ao contrario: é moi importante que un goberno como o de Venezuela poña como bandeira do seu proxecto político o discutir o socialismo do século XXI. Porque hai dez anos, non se podía falar de socialismo. Pero cando me dicían que o socialismo acabara, eu respondíalles que era imposíbel porque aínda non puidera comezar. Intentou comezar, pero non o conseguiu. É unha discusión moi importante, a pregunta polo socialismo e polo seu fracaso no século XX. Porque unha cousa é ter unha revolución socialista, como a Unión Soviética; outra cousa é instaurar un novo modo de vida socialista, que non é posíbel nin nun só país, nin nun conxunto de países. Non haberá socialismo en tanto o corazón do sistema do capital non sexa atinxido. O corazón do sistema de capital son hoxe os EEUU, a Europa avanzada e Xapón. Mentres eses polos centrais do capital non sexan golpeados, non haberá socialismo. Non se pode facer unha revolución socialista na periferia do sistema porque acaba esgotándose. Os casos máis evidentes son dous. A URSS, que fai unha revolución maxestosa e que en 1989, 1990 empeza a desaparecer. E a situación actual de China. Ningunha persoa asisada hoxe pode dicir que China é unha sociedade socialista porque China é un país completamente dominado por relacións de traballo e de produción capitalistas pero controladas politicamente por un partido comunista chinés que é moi centralista, moi autocrático. O partido comunista chinés fixo o seu congreso hai algunhas semanas, onde se afiliaron os empresarios: un comunismo de empresarios non ten por certo nada do proxecto orixinal marxiano ou mesmo marxista no sentido máis orixinario, que non imaxinaba un partido comunista composto por empresarios e moito menos unha sociedade socialista onde os empresarios mandan. Entón, China é un país hoxe moi complexo, porque ten un mando político por parte do partido comunista chinés que controla completamente o poder do Estado e do exército e ten unha sociedade que explota intensamente a súa forza de traballo. Por todo isto, en dous ou tres anos Chinesa pasou de cinco mil conflitos sociais a oitenta mil conflitos no ano 2005. O país sufriu unha explosión, porque a intensidade da explotación do traballo dos obreiros e obreiras chineses ten un límite, e empeza a xerar a explosión da conflitividade como en calquera país capitalista. Revista Pampa: Neste esquema que vostede fai, cal é a autocrítica que debería facer a esquerda latinoamericana por contribuír ás condicións de opresión simbólicas no seu interior? Neste sentido e retomando o sentido da pregunta anterior, cal é a súa opinión acerca deste proceso de invisibilización do traballo en tanto foi, en certa medida, sostido polo pensamento de esquerda, no seu corremento cara a unha visión dos movementos sociais, cara a un enfoque máis “onegueísta”? Como cre, ademais, que se reverte esta situación? Ricardo Antunes: É unha pregunta moi complexa, intentarei facer tan só algunhas observacións. A esquerda, os marxismos do século XX pagaron un prezo moi alto fronte á historia. O século XX foi moi duro para todas as esquerdas en xeral. A revolución rusa comezou como un movemento maxistral que marcaba o inicio da nova era. Salvando as diferenzas, parecía algo similar á Revolución Francesa, que cambiou o mundo enteiro, empezando por Francia e estendéndose a toda Europa. A Revolución Rusa parecía como o punto de partida do cambio desde o Oriente cara ao Occidente. Pero non se estendeu. En Alemaña, poucos anos despois, foi derrotada a revolución; en Hungría, dous anos logo de 1917, foi derrotada a revolución; en Italia, os levantamentos obreiros dos anos vinte foron derrotados. Todos os intentos de revolución foron derrotados. E a revolución rusa viviu un dilema tráxico do cal non imaxinaba ser prisioneira: fixo unha revolución, derrotou o tsarismo, derrotou aos menxeviques e tomou a estrutura de poder, pero non houbo unha expansión desa revolución cara aos países centrais en dirección ao que dicía recentemente, ao corazón do capital. Ao contrario, non chegou a Alemaña, a Italia, a Xapón, a EEUU. Chegou a China no 49, a Cuba no 59. É dicir, cada vez máis en dirección ao mundo colonial na periferia do sistema. Porque, vostedes saben, o Leste europeo non viviu unha revolución: foi unha loita de resistencia moi importante contra a guerra, logo da cal quedou en parte baixo influencia soviética, pero non por mor dunha revolución, senón por un acordo en función da loita da resistencia antifascista. Os resultados disto: o marxismo do século XX viuse prisioneiro, por unha banda, da barbarie estalinista. Cando Lenin morre en 1924, acentúase unha guerra moi dura dentro do partido comunista soviético entre Stalin e Trotsky: sabemos quen gañou esa guerra. No 1928/29 Trotsky perde a loita, vaise da URSS e hai un proceso de estalinización do movemento comunista internacional que tivo repercusións moi profundas. A máis tráxica, para citar só unha e non irnos demasiado lonxe, é que unha revolución singular, que foi a revolución rusa de 1917, pasa a ser tomada como modelo universal de toma do poder. Isto é unha traxedia, porque como se pode concibir que unha revolución en Francia, por exemplo, teña que ter o mesmo camiño que en Rusia? E un modelo particular de partido revolucionario nun país tsarista, ditatorial e autocrático como era Rusia antes de 1917 é tomado como modelo de partido para todo o mundo, o que deu o partido comunista marxista-leninista. Unha total aberración. Non é por azar que o que máis divulgou o partido marxista-leninista sexa Stalin: un partido ultracentrista, onde unha vangarda decide e as masas teñen que aceptar de bo ou mal grao. E eu fago un balance como marxista, non falo como liberal. O partido de Marx era diferente, porque Marx pensaba un partido en Europa occidental, Marx falaba na Primeira Internacional dun partido político distinto; nunca pensou un partido de ultravangarda “que era imprescindíbel en Rusia, porque Rusia era un país policial, unha ditadura terrorista e policial onde, mesmo estando na clandestinidade, os membros do partido eran eliminados; entón, non podía ser un partido aberto e democrático. Pero o “transplante” tamén xerou unha resposta moi dura ao estalinismo, que foi con diferentes variantes, as distintas modalidades do movemento trotskista. Moitas delas -non todas, pero certamente moitas- tamén moi dogmáticas. Como foi isto? Trotsky explicou que hai un problema de traizón e o problema é que as direccións se corrompen: claro que o problema das direccións é frecuentemente un problema real, pero imaxinar que todas as direccións traizoan porque chegan ao poder e traizoan, é un problema mal exposto. A pregunta é por que a traizón? Quen acaba traizoando? Aínda que eu non comparo nunca ao estalinismo co trotskismo: o estalinismo foi unha contrarrevolución dentro da revolución rusa. E Trotsky foi unha das figuras máis lúcidas ao percibir a imposibilidade da prosecución do socialismo nun só país; pero moitos trotskismos mantiveron e manteñen a idea dun partido de vangarda moi sectario. Eu penso que o século XXI nos vai obrigar a pensar, primeiro, que as loitas sociais, as loitas de clases supoñen moitos movementos, o que nos leva a unha des-xerarquización da relación entre movementos e outras organizacións que plantexan a representación política. E discutir iso de “Por que o partido é máis importante? Porque o Comité Central o define así”, “Por que os sindicatos son o segundo? Porque o Comité Central define que primeiro é o partido e segundo os sindicatos”, etc. Máis importante hoxe é ver cales son os movementos que fan a loita máis radical. E que é facer a loita máis radical? Non é protestar, protestar non fai avanzar, a cuestión non é un concurso de berros. É pegar nas raíces, “erradicar” é tomar as cousas pola raíz. A revolución rusa tiña unha consigna, a súa bandeira: Pan, Paz e Terra. Pan, porque a poboación estaba esfameada, tiña fame. Paz porque na loita morreran millóns de soldados pobres, loitando sen saber por que. E Terra, porque era un país con moita terra e con moita fame. Non eran bandeiras xenéricas, eran moi radicais e vitais. É importante loitar para que os sindicatos hoxe deseñen unha loita radical: de carácter radical en tanto é de carácter vital. Entón, o traballo é vital, claro, agora ben: que traballo? O dos estábeis ou o de todos? O de todos. Por iso, eu vexo con simpatía que a CTA teña unha preocupación polo menos en loitar para conter, para comprender os traballadores sen traballo. Vexo con simpatía á CIG, a Confederación Intersindical Galega, que é diferente da UGT e de Comisións Obreiras, que se integraron: o sindicalismo non pode “integrarse”, non pode ser un sindicalismo institucional, estatal ou “amigo” do capital. Ese é o camiño da conversión dos sindicatos cara a un sindicato dentro da orde: estar amarrado ao Estado, subordinarse á negociación do capital e burocratizarse e institucionalizarse. Ese é o camiño da servidume sindical. E un último punto: eu penso que os sindicatos de esquerda, os sindicatos de clase, teñen que comprender primeiro cal son as novas formas do traballo hoxe, quen é a clase traballadora: homes, mulleres, novas, vellos, nativos, inmigrantes, cualificados, non cualificados, empregados, non empregados, etc. E, ademais, en que sociedade vivimos. E se os sindicatos afondan na cuestión acerca de que sociedade temos, chegarán á conclusión, neste século XXI, de que o capitalismo é inviábel para a humanidade. Entón, é necesario preguntarmos que queremos? Porque isto repón a cuestión do socialismo. Eu penso que é un desafío dos sindicatos reflexionar que será o socialismo do século XXI. E non, como algúns expuxeron no pasado, que “os sindicatos se dedican ao sindicalismo e os partidos á política” –e a burguesía, que divide as cousas, domina o mundo. Os sindicatos teñen que pensar a loita concreta e inmediata e, ao mesmo tempo, para onde imos. Así como os movementos sociais deben pensar a loita pola auga, pola comida, polo transporte e, ao mesmo tempo, para onde imos. E os partidos que queiran ter vitalidade, deben pensar menos nas eleccións de cada ano -xa que hai moitas eleccións e non se cambia completamente nada, e cando se cambia é para peor- e pensar en loitas extra-parlamentarias para fundir a loita popular nun proxecto máis xeral de transformación radical da sociedade.
|
|||||||
| As opinións vertidas nos artigos de opinión, enviados polos nosos colaboradores ou tiradas doutros meios, non teñen porque ser necesariamente compartidas pola CIG. | |||||||
|
|||||||
|
ÚLTIMA REVISIÓN: 11/03/2008 |
|||||||
|
